Rechten
Slachtoffers van misdrijven hebben inmiddels een behoorlijk aantal rechten gekregen. Deze rechten zijn of worden gedeeltelijk in formele wetten opgenomen, bijvoorbeeld het wetboek van Strafvordering. Tot nu toe zijn veel van deze rechten opgenomen in lagere regelgeving. Er is dus niet één wet die alle rechten voor slachtoffers regelt, de rechten staan verspreid in allerlei wetten en regelingen.
Spreekrecht en schriftelijke slachtofferverklaring
In een aantal gevallen biedt het Openbaar Ministerie slachtoffers de mogelijkheid het spreekrecht uit te oefenen of om een schriftelijke slachtofferverklaring te laten opstellen. Beide mogelijkheden zorgen ervoor dat slachtoffers of nabestaanden kunnen aangeven welke gevolgen het delict voor hen heeft gehad.
Voor wie zijn het spreekrecht en de schriftelijke slachtofferverklaring bedoeld?
Het spreekrecht en de schriftelijke slachtofferverklaring zijn bedoeld voor slachtoffers of nabestaanden van misdrijven waar acht jaar of meer gevangenisstraf voor kan worden gegeven. Daarnaast zijn het spreekrecht en de schriftelijke slachtofferverklaring bedoeld voor een aantal andere in de wet genoemde misdrijven. Hieronder vallen onder andere bepaalde zedenmisdrijven, stalking, bedreiging, mishandeling welke dood of zwaar lichamelijk letsel tot gevolg heeft gehad, dood of zwaar lichamelijk letsel door schuld en verkeersongeval met dood of ernstig lichamelijk letsel tot gevolg. Slachtoffers of nabestaanden die recht op spreken hebben, ontvangen hierover bericht van het Openbaar Ministerie.
Kinderen van twaalf jaar en ouder mogen gebruik maken van het spreekrecht of van de schriftelijke slachtofferverklaring. Kinderen jonger dan twaalf jaar die in staat zijn om voor hun eigen belang op te komen, mogen ook gebruik maken van het spreekrecht of van de schriftelijke slachtofferverklaring.
Mogelijkheden
Een slachtoffer of nabestaande die gebruik wil maken van het spreekrecht heeft hiervoor drie mogelijkheden:
- Slachtoffer/nabestaande spreekt daadwerkelijk tijdens de zitting;
- Slachtoffer/nabestaande laat voor de zitting een schriftelijke slachtofferverklaring opstellen;
- Een combinatie van beide.
Iedere mogelijkheid heeft zijn eigen voor- en nadelen. Een medewerker van Slachtofferhulp Nederland kan slachtoffers en nabestaanden helpen bij de afweging. Voor alle opties geldt dat het slachtoffer of de nabestaande het alleen mag hebben over de gevolgen van het misdrijf en niet over het misdrijf zelf of over de verdachte. Ook kan het slachtoffer of de nabestaande als getuige worden gehoord.
Spreken tijdens de zitting
Bij spreken tijdens de zitting krijgt het slachtoffer of de nabestaande de kans om tijdens de zitting zelf het woord te richten tot de rechter, officier van justitie en de verdachte. Hierbij moet wel rekening gehouden worden met de volgende punten:
- De verdachte of de advocaat van de verdachte mag een reactie geven op het verhaal;
- De rechter kan vragen stellen om het verhaal te verduidelijken;
- De spreektijd is beperkt;
- Als het slachtoffer overleden is, mag maximaal 1 nabestaande spreken tijdens de zitting.
Een schriftelijke slachtofferverklaring laten opstellen
Wanneer een schriftelijke slachtofferverklaring wordt opgesteld, dan wordt deze in het strafdossier gevoegd. De rechter, de officier van justitie en (de advocaat van) de verdachte hebben de verklaring dan al voor de zitting gelezen. Het is mogelijk dat de rechter of de officier van justitie een deel van de verklaring voorleest tijdens de zitting. Bij een schriftelijke slachtofferverklaring hoeven slachtoffers of nabestaanden niet aanwezig te zijn bij de zitting. Er kan 1 verklaring voor meerdere nabestaanden worden opgesteld.
Combinatie van beide
Het spreken tijdens de zitting kan worden voorbereid door een schriftelijke slachtofferverklaring op te stellen. Tijdens de zitting kan de verklaring worden voorgelezen of kan een toelichting worden gegeven.